Göz tansiyonu belirtileri nelerdir diye arıyorsanız size önce dürüst bir cevap vereyim: Çoğu zaman hiçbir belirti yoktur. Bu yazıda göz tansiyonunun ne olduğunu, kaç olması gerektiğini, neden yükseldiğini, nasıl ölçüldüğünü ve hangi belirtilerde vakit kaybetmeden göz hekimine gitmeniz gerektiğini sade bir dille anlatıyorum.
Göz tansiyonu nedir?
Gözümüzün ön kısmında, kornea ile göz merceği arasında sürekli üretilen berrak bir sıvı vardır. Bu sıvı gözü besler ve şeklini korur. Üretilen sıvı, gözün içindeki küçük bir drenaj bölgesinden (drenaj açısı) dışarı süzülür. Göz içi basıncı, yani halk arasındaki adıyla göz tansiyonu, bu üretim ile boşalma arasındaki dengeden oluşur.
Peki bunu nasıl düşünebiliriz? Musluğu açık bir lavabo hayal edin. Gider düzgün çalışıyorsa su seviyesi sabit kalır. Gider kısmen tıkanırsa su yükselir. Gözde de drenaj zorlaşınca basınç artar ve bu basınç zamanla gözün arkasındaki görme sinirine baskı yapabilir.
Göz tansiyonu belirtileri nelerdir?
Burada karşılaştığım en yaygın yanlış inanç şu: “Göz tansiyonum olsa hissederim.” Oysa en sık görülen tür olan açık açılı glokomda erken dönemde ağrı, kızarıklık ya da bulanıklık olmaz. Kayıp genellikle görme alanının kenarlarından başlar; iki göz birbirinin eksiğini kapattığı için kişi yıllarca fark etmeyebilir. Glokoma bu yüzden “görmenin sinsi hırsızı” denir.
İlerlemiş dönemde şu şikâyetler ortaya çıkabilir:
- Yandan gelen kişileri ya da araçları geç fark etmek
- Kapı kenarlarına, eşyalara çarpmak; merdivenlerde zorlanmak
- Dünyayı bir tünelden bakıyormuş gibi görmek (tünel görme)
Daha nadir görülen akut kapalı açılı glokomda ise tablo tam tersidir; belirtiler ani ve belirgindir: şiddetli göz ağrısı, kızarıklık, bulanık görme, ışıkların etrafında renkli halkalar, baş ağrısı, bulantı ve kusma. Bu durum acildir. Ayrıntılarını akut glokom belirtileri yazısında anlattım.
Göz tansiyonu kaç olmalı?
Göz içi basıncı mmHg (milimetre cıva) ile ölçülür ve pek çok kaynakta yaklaşık 10 ile 21 mmHg arası ortalama aralık olarak kabul edilir. Ama bu sayı tek başına “sağlıklı” ya da “hasta” demek için yeterli değildir:
- Basıncı yüksek ama siniri sağlam olanlar vardır. Buna oküler hipertansiyon denir; düzenli takip gerekir.
- Basıncı normal aralıkta olduğu hâlde görme sinirinde hasar gelişebilir. Buna normal basınçlı glokom denir.
- Kornea kalınlığı ölçüm sonucunu etkileyebilir; ince korneada basınç olduğundan düşük, kalın korneada yüksek ölçülebilir. Kornea yapısı ile glokom riski arasındaki ilişki de araştırılıyor.
Kısacası sizin için doğru sayıyı, görme sinirinizin ve görme alanınızın durumuyla birlikte göz hekiminiz değerlendirir.
Göz tansiyonu neden olur? Risk faktörleri
Göz tansiyonunun temel nedeni drenaj sisteminin yeterince çalışmamasıdır. Bazı durumlar bu riski artırır:
- 40 yaşın üzerinde olmak
- Ailede glokom öyküsü
- Yüksek miyopi veya hipermetropi (hipermetropide drenaj açısı daha dar olabilir)
- Uzun süreli kortizon (steroid) kullanımı; damla, sprey ya da hap fark etmez
- Diyabet, yüksek tansiyon ve dolaşım sorunları
- Geçirilmiş göz yaralanması
- İnce kornea
Bu faktörlerden biri ya da birkaçı sizde varsa, şikâyetiniz olmasa bile düzenli göz muayenesi daha da önemli hâle gelir.
Göz tansiyonu ile glokom aynı şey mi?
Hayır, ama birbirine çok yakın iki kavram. Göz tansiyonu bir ölçüm, yani basıncın kendisidir. Glokom ise görme sinirinde ilerleyici hasarla seyreden hastalığın adıdır. Yüksek basınç glokomun en önemli risk faktörüdür ama tek nedeni değildir. Farkı glokom ile göz tansiyonu aynı şey mi yazısında daha ayrıntılı anlattım. Basıncın görme sinirine nasıl zarar verdiğini ise göz tansiyonu körlüğe neden olur mu yazısında bulabilirsiniz.
Göz tansiyonu nasıl ölçülür?
Göz tansiyonu tonometri adı verilen yöntemlerle ölçülür. Halk arasında “göze hava üfleme” diye bilinen temassız ölçüm ilk taramada sık kullanılır. Daha hassas ölçüm için göz uyuşturulduktan sonra korneaya hafifçe temas eden yöntemler tercih edilebilir. Glokom değerlendirmesinde ölçüme ek olarak göz dibi muayenesi, görme alanı testi ve OCT gibi görüntüleme yöntemleriyle görme siniri de incelenir.
Evde ölçüm cihazları da gelişiyor; bu konudaki yenilikleri evde göz tansiyonu ölçmek yazısında anlattım. Ancak bu cihazlar muayenenin ve hekim takibinin yerini tutmaz.
Göz tansiyonu tedavi edilir mi?
Glokomda kaybedilen görme genellikle geri gelmez. Ama erken fark edildiğinde basınç düşürülerek hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir ya da durdurulabilir. Tedavi seçenekleri arasında göz damlaları, lazer uygulamaları (örneğin dar açılı glokomda lazer iridotomi) ve cerrahi yöntemler bulunur. Hangisinin uygun olduğuna glokomun türüne ve evresine göre göz hekimi karar verir.
Sık yapılan bir hata ise şudur: Şikâyet olmadığı için damlayı bırakmak ya da kontrolü ertelemek. Göz tansiyonunda “iyi hissetmek” iyi olduğunuz anlamına gelmez; tedavi ve kontroller düzenli sürdürülmelidir.
Göz tansiyonu çoğu zaman belirti vermediği için onu fark etmenin en güvenilir yolu düzenli göz muayenesidir. Erken teşhis, görmenizi korumanın en etkili adımıdır.
Ani ve şiddetli göz ağrısı, kızarıklık, bulanık görme, ışıklar etrafında halkalar, bulantı-kusma ya da görme alanınızda ani daralma varsa beklemeyin; bu durum acil müdahale gerektirebilir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, göz muayenesinin yerini tutmaz.
Sitedeki göz tansiyonu (glokom) risk testi ile risk faktörlerinizi 9 soruda değerlendirebilirsiniz. Test teşhis koymaz; göz tansiyonu yalnızca muayenede ölçülebilir.
Sık sorulan sorular
Göz tansiyonu ağrı yapar mı?
En sık görülen açık açılı glokomda göz tansiyonu genellikle ağrı yapmaz. Ani ve şiddetli göz ağrısı; kızarıklık, bulanık görme, ışıklar etrafında halkalar ve bulantıyla birlikteyse akut kapalı açılı glokom olabilir ve acil göz muayenesi gerekir.
Göz tansiyonu kaç yaşında ölçtürülmeli?
Göz tansiyonu tek başına değil, göz muayenesinin bir parçası olarak ölçülür. Özellikle 40 yaşından sonra düzenli göz muayenesi önerilir. Ailede glokom varsa, yüksek miyopi veya hipermetropiniz varsa ya da uzun süre kortizon kullanıyorsanız daha erken ve daha sık kontrol gerekebilir; sıklığı göz hekiminiz belirler.
Gözlük göz tansiyonunu düzeltir mi?
Hayır. Gözlük miyopi, hipermetropi ve astigmat gibi kırma kusurlarını düzeltir; göz içi basıncını değiştirmez. Göz tansiyonu varsa takip ve tedavi planını göz hekimi yapar.
Göz tansiyonu stresle yükselir mi?
Göz içi basıncı gün içinde biraz dalgalanabilir, ancak stresin glokoma yol açtığını gösteren kesin bir kanıt yoktur. Asıl önemli olan, risk faktörleriniz varsa düzenli ölçüm ve muayenedir.
Göz tansiyonu normal çıkarsa glokom olmaz mı?
Olabilir. Bazı kişilerde basınç normal aralıkta olduğu hâlde görme sinirinde hasar gelişebilir; buna normal basınçlı glokom denir. Bu yüzden muayenede yalnızca basınca değil, görme sinirine ve görme alanına da bakılır.
Kaynaklar: AAO – Understanding Glaucoma · NEI – Glaucoma